Các loại xét nghiệm chức năng thận và chỉ định

1. Xét nghiệm chức năng thận là gì và thực hiện xét nghiệm này có mục đích gì?

Các chỉ số xét nghiệm chức năng thận được thực hiện bằng phương pháp xét nghiệm máu hoặc nước tiểu nhằm xác định được mức độ cũng như hiệu quả hoạt động của các cơ quan trong cơ thể. Trong đó, toàn bộ các hoạt động đều tập trung vào đánh giá mức lọc cầu thận giúp đánh giá khả năng loại bỏ chất thải ra khỏi cơ thể. 

Nếu bác sĩ chẩn đoán nghi ngờ thận của bệnh nhân không hoạt động bình thường thì sẽ xem xét chỉ định thực hiện xét nghiệm đánh giá chức năng thận. 

Thực hiện xét nghiệm đánh giá chức năng thận được chỉ định nhằm kiểm tra khả năng hoạt động của thận. Nếu thận khỏe mạnh sẽ thực hiện việc đào thải chất thải ra khỏi cơ thể một cách thuận lợi. Hơn nữa, các tình trạng bệnh lý như đái tháo đường, tăng huyết áp có thể ảnh hưởng trực tiếp đến các chức năng của cơ quan trong cơ thể. Ngoài ra, thực hiện xét nghiệm đánh giá chức năng thận còn giúp chẩn đoán hoặc loại trừ một số hiện tượng gây tình trạng nhiễm trùng cho cơ thể. 

2. Chỉ định xét nghiệm chức năng thận

Những trường hợp được chỉ định thực hiện xét nghiệm đánh giá chức năng thận khi có triệu chứng của tăng huyết áp hoặc mắc bệnh đái tháo đường gây ảnh hưởng trực tiếp đến các hoạt động của các cơ quan trong cơ thể. 

Một số triệu chứng điển hình có thể gây lo lắng cho bệnh nhân, vì vậy cần chỉ định xét nghiệm cho những đối tượng này, bao gồm: những trường hợp xuất hiện máu trong nước tiểu, những trường hợp đi tiểu đau, khó tiểu, hoặc phải đi tiểu thường xuyên. 

3. Các loại xét nghiệm đánh giá chức năng thận và cách đọc kết quả

Các xét nghiệm đánh giá chức năng thận thường sẽ được thực hiện bởi nhiều xét nghiệm khác nhau, bao gồm: 

3.1 Xét nghiệm sinh hoá máu trong đánh giá chức năng thận

Khi nào cần xét nghiệm chức năng thận. Trong xét nghiệm sinh hoá máu sẽ bao gồm các xét nghiệm thành phần như;

• Creatinin huyết thanh nhằm xác định nồng độ hợp chất này trong máu. Creatinin là sản phẩm thải ra từ quá trình phân huỷ của các mô cơ trong cơ thể. Nồng độ của hợp chất này sẽ tăng giảm tùy thuộc vào độ tuổi hoặc khối lượng cơ thể. Nếu bệnh càng tiến triển nặng thì nồng độ chất này trong máu càng tăng cao. 
• Mức độ lọc cầu thận GFR được thực hiện như là thước đo để đánh giá mức độ hoạt động của thận trong việc loại bỏ chất thải ra khỏi cơ thể và chất lỏng dư thừa trong máu ra khỏi cơ thể. Chỉ số xét nghiệm này được tính toán dựa vào nồng độ creatinin huyết thanh theo độ tuổi và giới tính. GFR thường ở mức 90 trở lên là bình thường, còn nếu dưới mưc 60 là dấu hiệu cảnh báo thận đang gặp vấn đề. Nghiêm trọng hơn nếu chỉ số này dưới 15 thì cơ thể có nguy cơ cao đang bị suy thận và cần chỉ định lọc máu hoặc ghép thận khẩn cấp. 
• Chỉ số nitơ urê máu (BUN). Sản phẩm này là của quá trình phân huỷ protein trong thực phẩm ăn uống hàng ngày. Khi chức năng thận giảm thì chỉ số BUN sẽ tăng lên. 

3.2. Xét nghiệm nước tiểu trong đánh giá chức năng thận

Một vài các xét nghiệm nước tiểu cụ thể bao gồm;

• Xét nghiệm tổng phân tích nước tiểu thực hiện kiểm tra mẫu nước tiểu ở dưới kính hiển vi và thực hiện test nhanh bằng que nhúng. Khi thực hiện test nhanh thì một dải hoá học sẽ được xử lý. Nếu màu sắc của que thử thay đổi khi tiếp xúc trực tiếp với nước tiểu thì cho thấy sự bất thường liên quan đến sự dư thừa protein, máu hoặc mủ… trong cơ thể. Hơn nữa, thông qua kết quả xét nghiệm này bác sĩ có thể phát hiện sớm hơn một số tình trạng rối loạn liên quan đến thận, đường tiết niệu,...
• Protein niệu được thực hiện như một phần của xét nghiệm tổng phân tích nước tiểu hoặc test nhanh bằng que thử liên quan đến protein. Lượng protein dư thừa trong nước tiểu là protein niệu. Khi thực hiện xét nghiệm này que nhúng dương tính sẽ tiếp tục xác nhận bằng các phương pháp xét nghiệm cụ thể hơn bao gồm albumin, tỷ lệ albumin và creatinin…
• Microalbumin niệu được thực hiện để phát hiện một lượng nhỏ protein hay còn gọi là albumin trong nước tiểu. Trường hợp có nguy cơ cao phát triển bệnh thận sẽ cần thực hiện xét nghiệm này. 
• Xét nghiệm albumin nước tiểu là xét nghiệm nhận định hiệu quả hoạt động của thận. Tỷ lệ Albumin và creatinin dưới 30 được xem là bình thường. Nhưng trên 30 đến 300 thì lúc này chỉ số albumin niệu tăng vừa phải và cho biết dấu hiệu tăng albumin niệu nghiêm trọng. 
• Xét nghiệm độ thanh thải creatinin được tiến hành để so sánh mức creatinin trong mẫu nước tiểu trong vòng 24 giờ. Từ đó xác định lượng chất thải được lọc mỗi phút. 

Ngoài những xét nghiệm kể trên, trong một số trường hợp đặc biệt thì bác sĩ có thể chỉ định thực hiện xét nghiệm nước tiểu 24 giờ. Bệnh nhân cần lưu ý: Đi tiểu vào bồn cầu như bình thường ngay sau khi thức dậy lần đầu tiên, trong những lần đi tiếp tiểu theo của ngày thì bệnh nhân mới lấy nước tiểu vào hộp test đã được cung cấp. Vào ngày thứ hai người bệnh bắt đầu đi tiểu lần đầu và đựng nước tiểu vào hộp test. Khi hoàn thành xét nghiệm bệnh nhân gửi mẫu nước tiểu thu được cho bác sĩ. 

3.3. Xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh trong đánh giá chức năng thận

Siêu âm được thực hiện để xác định kích thước, vị trí khối u hoặc sỏi. Phương pháp này sử dụng sóng âm thanh để thu thập thông tin hình ảnh của thận. 

Chụp CT thực hiện thu thập hình ảnh của thận với những dấu hiệu bất thường liên quan đến cấu trúc, hoặc sỏi xuất hiện trọng thận. Tuy nhiên, khi thực hiện phương pháp này thì cần tiêm thêm thuốc cản quang tĩnh mạch. 

3.4. Xét nghiệm sinh thiết thận trong đánh giá chức năng thận

Phương pháp này nhằm thu thập mảnh mô nhỏ và quan sát dưới kính hiển vi với mục đích xác định tình trạng bệnh lý thận cụ thể để có phương án điều trị phù hợp, đánh giá mức độ tổn thương thận, xác định nguyên nhân ghép thận không thành công. 

Một số lưu ý khi thực hiện đánh giá chức năng thận

• Tác dụng phụ có thể gặp: với xét nghiệm đánh giá chức năng thận khá đơn giản nhưng vẫn có thể gặp một số tác dụng phụ như: bầm tím, chóng mặt, mệt mỏi, … Tuy nhiên, với đa số trường hợp thực hiện xét nghiệm thường không gây đau và có biến chứng. 
• Thời gian đọc kết quả thường trong ngày hoặc sau vài ngày tùy theo từng trường hợp. Nếu kết quả xét nghiệm chưa khả quan thì bác sĩ có thể chỉ định thêm một số phương pháp khác để thực hiện. 

Với những thông tin trên, chắc hẳn bạn đã có được cho mình câu trả lời cho câu hỏi khi nào cần xét nghiệm chức năng thận và xét nghiệm đánh giá chức năng thận mang đến hiệu quả gì. Tốt nhất khi có ý định thực hiện xét nghiệm chức năng thận bạn nên tới các cơ sở y tế có chuyên môn để được thăm khám và thực hiện theo đúng chỉ định của bác sĩ để có thể đánh giá được sức khỏe một cách chính xác và đầy đủ nhất.