Điều trị béo phì bằng y học cổ truyền

1. Béo phì theo y học cổ truyền

Béo phì thuộc phạm trù chứng Phì bạng trong y học cổ truyền - đây là tình trạng mập quá mức bình thường do chế độ ăn không cân đối hoặc do mắc một số bệnh nội thương. 

Nguyên nhân của chứng Phì bạng: kém hoạt động, nằm hoặc ngồi lâu làm khí hư tích tụ, cản trở việc vận hóa thủy cốc gây tích tụ các chất đàm trọc sinh béo.

Tình chí bị nội thương (giận quá mức hoặc buồn bã quá mức) làm Can khí bị tích tụ, Đởm mất chức năng điều tiết, Tỳ giảm vận hóa làm thức ăn tích tụ lại bên trong gây béo phì. 

Triệu chứng lâm sàng tùy thuộc vào từng thể bệnh, y học cổ truyền phân chứng Phì bạng thành 5 thể chính:

• Tỳ hư thấp trở: thừa cân - béo phì, người phù, luôn cảm thấy mệt mỏi, uể oải, thân thể nặng nề, đầy bụng, nước tiểu ít. Chất lưỡi bệu, rêu trắng nhớt, mạch trầm. 
• Vị nhiệt thấp trở: thừa cân - béo phì, người nặng nề, miệng khô khát, uống nước nhiều, đầu nặng hay choáng váng. Rêu lưỡi vàng nhớt, mạch như. 
• Can khí uất trệ: thừa cân - béo phì, cảm giác đầy tức vùng ngực, đau hông sườn, ở nữ hay gặp rối loạn kinh nguyệt hoặc bế kinh, mất ngủ, ngủ không ngon giấc. Lưỡi vàng hoặc hồng, mạch huyền hoạt. 
• Tỳ thận lưỡng hư: thừa cân - béo phì, đau lưng mỏi gối, người uể oải, lạnh, sợ gió, liệt dương ở nam. Rêu lưỡi trắng mỏng, mạch trầm nhược.
• Thận dương hư: thừa cân - béo phì, đau đầu, đau lưng mỏi gối, ngũ tâm phiền nhiệt (nóng bức). Chất lưỡi đỏ, rêu lưỡng mỏng, mạch nhu. 

Điều trị béo phì bằng phương pháp y học cổ truyền cần quan sát tổng thể người bệnh, các triệu chứng đi kèm để chẩn đoán thể bệnh và đưa ra phép chẩn trị phù hợp. 

2. Điều trị béo phì bằng y học cổ truyền

Cũng giống như điều trị béo phì ở y học hiện đại, nguyên tắc điều trị thừa cân bằng y học cổ truyền bao gồm: Thay đổi lối sống, vận động thích hợp và cuối cùng là sử dụng thuốc hoặc các phương pháp không dùng thuốc (châm cứu, xoa bóp bấm huyệt, cấy chỉ, nhĩ châm,...). 

Thay đổi lối sống: chế độ ăn uống hợp lý, giảm các loại thực phẩm béo ngọt, sử dụng các loại protein lành mạnh (từ cá, trứng, thịt nạc, sữa,...), các loại chất béo từ thực vật (dầu oliu, dầu bơ,...), các loại carbohydrate chuyển hóa chậm (gạo lứt, ngũ cốc nguyên hạt,...), tăng cường chất xơ và vitamin,...

Vận động thích hợp: tránh ngồi quá nhiều hoặc nằm nhiều, tăng cường các hoạt động thể lực thường ngày (đi bộ, đứng dậy sau 2 giờ ngồi làm việc,...), tập luyện các bộ môn thể dục thể thao vừa sức.

Điều trị cụ thể: 

• Tùy từng thể bệnh sẽ có phương pháp điều trị và bài thuốc Đông dược khác nhau. Các vị thuốc điều trị béo phì thường có tác dụng kiện Tỳ vị, bổ khí, hóa tháp, tăng cường phân hóa các chất đờm trọc tích trở gây béo. 
• Một số vị thuốc có thể dùng: Hoàng kỳ, Cam thảo, Sơn tra, Bạch truật, Ý dĩ, Bạch linh, Chỉ thực, Gai bồ kết,...
• Một số bài thuốc có thể dùng: Phòng phong thông thánh tán thang gia giảm, Đại sài hồ thang, Ôn đởm thang, Phòng kỷ hoàng kỳ thang, Thanh tiêu ẩm,... 
• Một số thực phẩm có thể dùng: Canh rong biển và đậu xanh; Cháo gạo tẻ, bí đỏ và đậu xanh; Cháo ý dĩ hạt sen,... 
• Ngoài ra một số phương pháp không dùng thuốc khác như châm cứu, cấy chỉ, nhĩ châm, xoa bóp bấm huyệt cũng giúp điều trị các thể Phì bạng, tăng cường hóa đàm thấp, giảm sự tích tụ mỡ, giảm cân. 

3. Một số lưu ý khi điều trị béo phì bằng y học cổ truyền 

• Giảm cân là một quá trình kết hợp giữa thay đổi chế độ ăn uống và vận động thích hợp, không có một phương pháp hay bài thuốc nào làm cân nặng cải thiện ngay lập tức.
• Chỉ sử dụng thuốc khi có các bệnh lý đi kèm hoặc tình trạng béo phì gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe. 
• Trước khi sử dụng các bài thuốc hay vị thuốc cổ truyền cần có sự tư vấn và chỉ định của bác sĩ. Tránh suy nghĩ thuốc nam không gây ảnh hưởng đến sức khỏe mà lạm dụng không đúng chỉ định. 
• Sử dụng phương pháp y học cổ truyền chữa béo phì cần xác định rõ nguyên nhân gây béo, loại bỏ nguyên nhân và sử dụng thuốc phù hợp với từng tình trạng người bệnh.

Như vậy, trong quan niệm của y học cổ truyền, không điều trị bệnh mà điều trị người bệnh. Để chữa béo phì bằng y học cổ truyền hiệu quả, phải xác định được thể bệnh rồi mới áp dụng các phương pháp trị liệu phù hợp.