Cấu tạo và đặc điểm của tế bào thần kinh

1. Cấu tạo tế bào thần kinh

Hệ thần kinh bao gồm những gì? Với cơ thể con người, hệ thần kinh bao gồm nhiều tế bào thần kinh liên kết với nhau để tiếp nhận xử lý thông tin. Do đó cấu tạo tế bào thần kinh gồm hai nhóm tế bào chính là nơ ron thần kinh và tế bào thần kinh đệm.

Cơ thể con người được phát hiện có chứa 86 tỷ tế bào thần kinh vào năm 2009. Những năm sau đó, quá trình hình thành và phát triển của tế bào thần kinh tiếp tục được theo dõi. Tuy nhiên, cách hoạt động của các tế bào thần kinh khá phức tạp nên mới chỉ đánh giá được sự khác biệt giữa con người và phôi thai.

Mỗi tế bào thần kinh có đặc điểm cấu tạo khác nhau dựa theo nhiệm vụ và chức năng. Tuy nhiên hầu hết cấu tạo tế bào thần kinh đều chứa 3 phần:

• Thân tế bào: Phần thân tế bào là cốt lõi của cấu tạo tế bào thần kinh. Chúng duy trì cấu trúc tế bào và cung cấp năng lượng cho các hoạt động trao đổi chất của tế bào.
• Sợi trục: Sợi trục là bộ phận kéo dài nối các điểm trong tế bào thần kinh. Một số sợi trục được bao bọc bởi chất béo myelin có khả năng truyền thông tin. Mỗi tế bào thần kinh thường có một sợi trục chính.
• Đuôi gai: Phần sợi phân nhánh được gọi là đuôi gai. Các đuôi gai sẽ giúp thu nhận và xử lý tín hiệu được truyền từ trục của nơ ron thần kinh khác. Số lượng đuôi gai trong cấu tạo tế bào thần kinh phụ thuộc vào nhiệm vụ của mỗi tế bào.

2. Đặc điểm của tế bào thần kinh

Cấu tạo tế bào thần kinh gồm nơ ron thần kinh và tế bào thần kinh đệm. Mỗi thành phần có đặc điểm riêng và luôn thực hiện các nhiệm vụ khác nhau để duy trì hoạt động cơ thể.

2.1 Đặc điểm của nơ ron thần kinh

Nơ ron thần kinh được cấu tạo bởi thân và nhánh nhỏ từ thân nơ ron. Nhân hay thân tế bào là nơi sắp xếp các nhánh và quyết định số nhánh nhỏ. Mỗi nhánh nhỏ đều thực hiện dẫn truyền thần kinh. Từ đó có thể xác định các đặc điểm của thân và nhánh như sau:

• Thân tế bào nơ ron:
  • Thân tế bào có hình đa giác mỗi góc đa giác sẽ có 1 nhánh thần kinh
  • Thân nơ ron có chứa nhân lớn với màu sáng và nhiều hạch lớn
  • Màng tế bào hay bào tương có chứa Nissl (các túi lưới nội bào xếp chồng)
  • Nơ ron thần kinh chứa xương tế bào được cấu tạo từ nhiều ống và tơ thần kinh giúp liên kết các nhánh nơ ron
  • Thân tế bào chứa tỷ thể , bộ máy golgi…
• Nhánh của tế bào thần kinh
  • Nhánh tế bào được kéo dài từ thân tế bào
  • Mỗi nơron thường có một sợi trục nhưng lại có nhiều sợi nhánh
  • Nhánh nơron hỗ trợ quá trình vận chuyển xung điện 
  • Nhánh nơron không chứa nhân
  • Các sợi nhanh bao gồm lưới nội bào hạt, lưới nội bào không hạt, ty thể….
  • Các sợi nhánh có thể phân ra thành nhiều nhánh nhỏ
  • Sợi trục ít phân nhánh và chứa nhiều túi synap ở tận cùng
  • Tốc độ dẫn truyền thần kinh phụ thuộc vào đường kính sợi trục vào độ dày của bao myelin
  • Các sợi trục nằm chồng chéo và giúp tăng nhanh tốc độ dẫn truyền

Hầu hết tế bào thần kinh là tế bào đa cực với một sợi trục và có từ 2 sợi nhánh. Với nơ ron song cực, các nghiên cứu tìm thấy phần lớn là ở võng mạc. Tuy cơ thể người chưa có ghi nhận nơron đơn cực nhưng phôi thai thì có xuất hiện tế bào thần kinh với một sợi trục và không có nhánh.

2.2 Đặc điểm của tế bào thần kinh đệm

Nơ ron thần kinh hay tế bào thần kinh chuyên biệt chủ tạo ra một lần và không có dấu hiệu sinh sản khi mất đi. Đây là điểm khác biệt so với tế bào thần kinh đệm. Tế bào thần kinh đệm có ở hệ thần kinh ngoại biên lẫn hệ thần kinh trung ương. Các đặc điểm của tế bào thần kinh đệm:

• Tế bào thần kinh đệm tại hệ thần kinh ngoại biên
  • Tế bào vỏ: Kích thước khá nhỏ có nhân hình bầu dục màu sẫm. Tế bào chứa ít bào tương và cần phóng đại nhiều lần mới quan sát được. Các hạch thần kinh là nơi thường phát hiện tế bào vỏ bao.
  • Tế bào Schwann: Tế bào schwann bao bọc ngoài sợi thần kinh. Khi kết hợp cùng với nhánh của nơ ron thần kinh sẽ tạo ra sợi thần kinh có thể chứa myelin hoặc không.
• Tế bào thần kinh đệm tại hệ thần kinh trung ương 
  • Tế bào sao: Thân của tế bào sao sẽ cho ra nhiều nhánh tương bào giúp nâng đỡ hệ thần kinh trung ương.
  • Tế bào ít nhánh: Kích thước tế nhỏ với nhân màu sẫm nên thường có ít nhánh bào tường. Tế bào ít nhanh tạo ra bao myelin tương tự tế bào schwann.
  • Tế bào biểu mô nội tủy: Nhăn ống nội tủy với não thất.
  • Vi bào đệm: Vi bào đệm là thực bào nằm ở chất trắng và nhân xám của hệ thần kinh trung ương.

Cấu tạo tế bào thần kinh khá phức tạp. Các đặc điểm của tế bào thần kinh vẫn được tiếp tục nghiên cứu để tìm ra nhiều phương pháp điều trị cho các bệnh lý thần kinh. Tuy nhiên, bản thân mỗi người nên lưu ý chăm sóc sức khỏe thần kinh để chủ động phòng bệnh cho bản thân.

Sức khỏe hệ thần kinh có ảnh hưởng lớn đến sức khỏe tổng thể. Do đó phòng bệnh và điều trị sớm các bệnh lý thần kinh là điều nên làm. Một số cách điều trị có thể thông qua thực phẩm ăn uống và thực phẩm bổ sung để cải thiện. Tuy nhiên khi cơ thể khó hấp thu người bệnh cần trao đổi với bác sĩ để được tư vấn cách cung cấp dinh dưỡng và nâng cao sức khỏe thần kinh. 

Nguồn: healthline.com